Lý do chứng khoán Việt Nam vừa lên hạng đã giảm

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE Russell công nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, song diễn biến giao dịch trong khoảng 2 tháng gần đây chưa thực sự khởi sắc. VN-Index chủ yếu dao động trong biên độ hẹp, thậm chí trải qua nhiều nhịp điều chỉnh, trong khi dòng vốn ngoại vẫn duy trì trạng thái bán ròng.

Diễn biến này phần nào trái ngược với kỳ vọng trước đó của nhiều nhà đầu tư về khả năng thị trường sẽ thu hút dòng vốn quốc tế mạnh mẽ ngay sau khi được nâng hạng.

Dòng vốn ngoại có thể cần 6-9 tháng để thích nghi

Tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 diễn ra ngày 12/11, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho rằng đây không phải diễn biến bất thường.

Theo ông, trong khoảng 3-9 tháng sau khi được nâng hạng, thị trường chứng khoán của nhiều quốc gia thường đi ngang hoặc điều chỉnh giảm. Vì vậy, nhà đầu tư không nên kỳ vọng việc nâng hạng sẽ ngay lập tức tạo ra một đợt tăng trưởng bùng nổ.

Ông Sơn nhấn mạnh nâng hạng không phải đích đến mà là điểm khởi đầu, giúp thị trường được cộng đồng đầu tư quốc tế công nhận và tạo nền tảng để các tổ chức nước ngoài bắt đầu nghiên cứu sâu hơn.

Tuy nhiên, việc có được sự công nhận không đồng nghĩa các quỹ đầu tư sẽ lập tức giải ngân. Quyết định phân bổ vốn còn phụ thuộc vào quy mô thị trường, chất lượng doanh nghiệp, thanh khoản và cơ chế vận hành.

Chủ tịch VSDC lý giải nguyên nhân chứng khoán chưa khởi sắc sau nâng hạng. Ảnh: BTC.

Lý giải rõ hơn về diễn biến dòng vốn sau nâng hạng, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM, cho biết khi một thị trường chuyển từ nhóm cận biên sang mới nổi, cơ cấu nhà đầu tư quốc tế cũng có sự thay đổi.

Theo đó, dòng vốn từ các quỹ chuyên đầu tư vào thị trường cận biên thường có xu hướng rút ra để chuyển sang những thị trường cận biên khác.

Trong khi đó, các quỹ đầu tư thị trường mới nổi không lập tức thay thế toàn bộ lượng vốn rút đi mà cần thời gian quan sát, đánh giá sản phẩm và thích nghi với thị trường mới.

Ông Huân cho biết quá trình này có thể kéo dài khoảng 6-9 tháng, trước khi dòng vốn mới bắt đầu giải ngân và giúp thị trường tiến tới trạng thái ổn định hơn.

Ở góc độ hoạt động của các quỹ đầu tư, ông Nguyễn Sơn cũng cho rằng các tổ chức nước ngoài thường rất thận trọng trước khi quyết định phân bổ lượng vốn lớn vào một thị trường.

Chẳng hạn, với một quỹ dự kiến đầu tư 300 triệu USD vào Việt Nam, khoản giải ngân ban đầu có thể chỉ khoảng 50-100 triệu USD để thăm dò.

Trong giai đoạn này, quỹ sẽ phối hợp với các tổ chức nghiên cứu trong nước để đánh giá thị trường, xây dựng danh mục và kiểm tra khả năng vận hành trước khi quyết định tăng quy mô đầu tư.

Theo ông Sơn, các định chế nước ngoài không chỉ quan tâm thị trường tăng hay giảm mà còn chú trọng đến độ sâu thanh khoản, khả năng mua bán cổ phiếu, chuyển đổi giữa nội tệ và ngoại tệ, cũng như các cơ chế quản trị rủi ro.

Đặc biệt, họ xem xét kỹ rủi ro hệ thống và năng lực của các đơn vị cung cấp dịch vụ như công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký, giám sát.

Ông cho biết các nhà đầu tư khu vực Đông Á thường dành nhiều thời gian nghiên cứu, phân tích trước khi tham gia. Tuy nhiên, khi đã quyết định đầu tư, họ có xu hướng gắn bó tương đối ổn định thay vì chỉ giao dịch ngắn hạn.

Như vậy, theo các chuyên gia, việc thị trường chứng khoán chưa tăng mạnh sau nâng hạng không đồng nghĩa sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế suy giảm. Vấn đề quan trọng hơn là khả năng đáp ứng những điều kiện để các quỹ chuyển từ giai đoạn thăm dò sang phân bổ vốn dài hạn.

Muốn hút vốn ngoại, thị trường phải có thêm hàng hóa tốt

Bên cạnh yếu tố thời gian, lãnh đạo VSDC cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện để thu hút và giữ chân các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Một trong những hạn chế đáng chú ý là quy mô thị trường. Theo ông Sơn, vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam hiện tương đương khoảng 79% GDP năm 2025, vẫn ở mức thấp so với nhiều thị trường quốc tế.

Ngoài ra, tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại một số doanh nghiệp còn cao, trong khi giới hạn sở hữu nước ngoài khiến dư địa giải ngân của các quỹ quốc tế bị thu hẹp.

Để giải quyết vấn đề này, ông Sơn cho rằng Việt Nam cần đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn tại những doanh nghiệp nhà nước có nền tảng tốt mà Nhà nước không nhất thiết phải nắm giữ cổ phần chi phối.

Đồng thời, thị trường cần khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân lớn và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Theo ông, trong khoảng 3 năm gần đây, số lượng doanh nghiệp tư nhân IPO chưa nhiều, đặc biệt là các tập đoàn có nền tảng tài chính tốt.

Trong khi đó, việc phát triển thị trường vốn thời gian qua chủ yếu chú trọng đến phía cầu, còn nguồn cung hàng hóa chất lượng chưa được đầu tư tương xứng.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh chất lượng doanh nghiệp niêm yết là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Theo ông, dù cơ sở hạ tầng thị trường được cải thiện và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, nếu thiếu doanh nghiệp tốt để đầu tư thì vẫn khó thuyết phục các quỹ nước ngoài giải ngân.

Vì vậy, bên cạnh việc khuyến khích các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân đầu ngành IPO, ông Huân đặc biệt đề cập đến khối doanh nghiệp FDI đang hoạt động hiệu quả tại Việt Nam.

Ông Huân cho biết quỹ ngoại có thể mất 6-9 tháng trước khi rót vốn vào Việt Nam. Ảnh: BTC.

Đây được đánh giá là nhóm doanh nghiệp có sức hấp dẫn lớn đối với nhà đầu tư quốc tế và có thể góp phần bổ sung nguồn hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán trong thời gian tới.

Ngoài quy mô và chất lượng doanh nghiệp, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế giao dịch, thanh toán và quản trị rủi ro.

Theo ông Sơn, Việt Nam đã triển khai cơ chế giao dịch không yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài ký quỹ đủ 100% tiền trước khi đặt lệnh (Non-Pre-funding), đồng thời cải thiện khả năng phối hợp giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký.

Thị trường cũng đang hướng tới mô hình bù trừ đối tác trung tâm (CCP), cùng với việc phát triển thêm các sản phẩm phòng ngừa rủi ro như quyền chọn chỉ số, quyền chọn cổ phiếu đơn lẻ và chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR).

Tuy nhiên, ông Sơn lưu ý việc triển khai các sản phẩm tài chính mới cần thực hiện thận trọng, có giai đoạn thí điểm và đánh giá trước khi mở rộng, nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh rủi ro hệ thống.

Một vấn đề khác được lãnh đạo VSDC đặc biệt nhấn mạnh là rủi ro tỷ giá. Theo ông, nhà đầu tư nước ngoài có thể đạt lợi nhuận từ cổ phiếu Việt Nam nhưng khi thoái vốn và chuyển tiền trở lại ngoại tệ, biến động tỷ giá có thể làm giảm hiệu quả đầu tư.

Do đó, việc xây dựng các công cụ phòng vệ tỷ giá cũng là điều kiện quan trọng để thị trường thu hút dòng vốn quốc tế.

Ở góc độ dài hạn, ông Sơn cho rằng Việt Nam không chỉ cần thu hút được dòng vốn nước ngoài mà còn phải tạo điều kiện để dòng vốn này duy trì sự hiện diện trên thị trường.

Ông cảnh báo việc chạy theo mục tiêu nâng hạng bằng mọi giá có thể dẫn tới hệ lụy nếu thị trường không duy trì được các tiêu chuẩn cần thiết. Trong trường hợp được nâng hạng rồi lại bị hạ hạng, tác động tiêu cực thậm chí có thể lớn hơn so với việc chưa được nâng hạng.