Khắp nơi thành đại công trường, sao lợi nhuận các nhà thầu rớt mạnh?

Theo báo cáo tài chính quý IV niên độ 2026 (từ ngày 1/4 đến 30/6/2026), CTCP Xây dựng Coteccons (HoSE: CTD) ghi nhận doanh thu thuần 10.471 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ. Biên lợi nhuận gộp cũng cải thiện từ 2,5% lên 4,4%. Tuy nhiên, mức cải thiện này chưa đủ bù đắp đà tăng của các khoản chi phí, khiến lợi nhuận doanh nghiệp đi lùi.

Lợi nhuận bị chi phí bào mòn

Cụ thể, chi phí tài chính tăng gần 54% lên khoảng 134 tỷ đồng; chi phí bán hàng tăng hơn 28%, đạt gần 265 triệu đồng. Đáng chú ý, chi phí quản lý doanh nghiệp tăng lên 271 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước ghi nhận âm 22 tỷ đồng.

Theo Coteccons, nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí dịch vụ thuê ngoài tăng thêm 30,6 tỷ đồng, tương đương 93% so với cùng kỳ, do doanh nghiệp mở rộng sử dụng các dịch vụ phục vụ công tác quản lý, vận hành và hỗ trợ hoạt động kinh doanh.

Vì vậy, dù doanh thu tăng trưởng tích cực và biên lợi nhuận gộp được cải thiện, lợi nhuận sau thuế của Coteccons chỉ đạt 146 tỷ đồng, giảm 25,5% so với cùng kỳ.

Xu hướng doanh thu tăng nhưng lợi nhuận suy giảm cũng xuất hiện tại CTCP Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (UPCoM: HBC). Trong quý II/2026, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần 1.946 tỷ đồng, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, trong khi biên lợi nhuận gộp cải thiện từ 6,5% lên 11,4%.

Tuy nhiên, doanh thu tài chính của Hòa Bình giảm tới 65%, trong khi thu nhập khác lao dốc từ 138 tỷ đồng xuống chưa đầy 10 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, chi phí tài chính và chi phí bán hàng đều gia tăng, tiếp tục tạo áp lực lên kết quả kinh doanh. Sau khi khấu trừ các khoản chi phí và thuế, doanh nghiệp chỉ còn lãi sau thuế gần 19 tỷ đồng, giảm 55% so với cùng kỳ.

Lãi sau thuế quý II/2026 của Xây dựng Hòa Bình giảm đến 55% so với cùng kỳ. Ảnh: HBC.

Trong khi đó, Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam – Vinaconex (HoSE: VCG) ghi nhận kết quả kém khả quan ngay từ doanh thu. Quý II, doanh thu thuần đạt 3.843 tỷ đồng, giảm 12% so với cùng kỳ, kéo lợi nhuận sau thuế xuống còn khoảng 228 tỷ đồng, thấp hơn 30%.

Theo doanh nghiệp, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc doanh thu thuần và tỷ suất lợi nhuận gộp cùng suy giảm, khiến lợi nhuận gộp giảm 212 tỷ đồng, tương đương khoảng 38% so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh đó, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp tiếp tục tăng, lần lượt thêm 41 tỷ đồng và 93 tỷ đồng, qua đó tạo thêm áp lực lên lợi nhuận trong kỳ.

Dù kết quả quý II đi xuống, bức tranh lũy kế 6 tháng đầu năm của Vinaconex vẫn tích cực nhờ nền tảng từ quý I. Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu 7.268 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 597 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ và hoàn thành gần 58% kế hoạch lợi nhuận cả năm.

Coteccons cũng khép lại niên độ 2026 (1/7/2025-30/6/2026) với kết quả khả quan nhờ tăng trưởng mạnh trong 6 tháng cuối năm ngoái. Doanh thu thuần đạt gần 34.340 tỷ đồng, tăng hơn 38% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt hơn 788 tỷ đồng, tăng 73%. Doanh nghiệp cũng vượt kế hoạch doanh thu năm.

Trong khi đó, Hòa Bình ghi nhận doanh thu lũy kế 6 tháng đầu năm đạt 3.268 tỷ đồng, gần gấp đôi cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt gần 42 tỷ đồng, giảm 19%. So với kế hoạch năm 2026 là 10.000 tỷ đồng doanh thu và 250 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, doanh nghiệp mới hoàn thành khoảng 33% mục tiêu doanh thu và gần 17% chỉ tiêu lợi nhuận.

Vincons hưởng lợi từ làn sóng đại dự án

Bên cạnh các doanh nghiệp xây dựng niêm yết, bức tranh của ngành còn ghi nhận sự bứt phá của Vincons – tổng thầu thuộc hệ sinh thái Vingroup.

Dù không công bố báo cáo tài chính riêng, báo cáo tài chính hợp nhất quý II/2026 của CTCP Vinhomes (HoSE: VHM) cho thấy mảng tổng thầu xây dựng, tư vấn thiết kế và giám sát thi công mang về 8.704 tỷ đồng doanh thu, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ. Đây được xem là phần doanh thu chủ yếu đến từ Vincons.

Thành lập năm 2018 và do Vinhomes sở hữu 100% vốn, Vincons là tổng thầu chính cho các dự án của Vingroup. Sau giai đoạn hoạt động tương đối kín tiếng, doanh nghiệp tăng tốc mạnh từ cuối năm 2025 khi Vingroup đồng loạt triển khai hàng loạt đại dự án trên cả nước, từ khu đô thị, khu công nghiệp đến các công trình hạ tầng.

Tháng 7 vừa qua, Vincons công bố đã xây dựng đội ngũ khoảng 100.000 công nhân cơ hữu, trở thành một trong những tổng thầu có quy mô nhân sự lớn nhất Việt Nam. Doanh nghiệp cũng đang tiếp tục tuyển dụng nhiều vị trí thuộc lĩnh vực xây dựng và cơ điện để đáp ứng nhu cầu triển khai các dự án mới.

Vincons là tổng thầu chính cho các dự án của Vingroup. Ảnh: Quỳnh Danh.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng của Vincons có thể xem là trường hợp khá đặc thù khi được hậu thuẫn bởi nguồn việc lớn từ hệ sinh thái Vingroup. Bức tranh chung của ngành xây dựng trên thực tế vẫn chịu nhiều áp lực, đặc biệt là biến động giá nguyên vật liệu.

Theo báo cáo ngành xây dựng của MB Securities, kể từ đầu năm, các nhà thầu phải đối mặt với chi phí đầu vào tăng mạnh trong bối cảnh giá cát, đá xây dựng và thép đồng loạt leo thang, cùng chi phí vận chuyển gia tăng sau những biến động địa chính trị tại Trung Đông.

Cụ thể, giá thép xây dựng hiện cao hơn khoảng 12% so với đầu năm và tăng khoảng 10% so với cùng kỳ, trong khi giá cát xây dựng tăng khoảng 15% do thiếu hụt nguồn cung. Dù nhiều hợp đồng xây dựng có cơ chế chia sẻ phần chênh lệch giá với chủ đầu tư, các chuyên gia cho rằng biên lợi nhuận của doanh nghiệp xây lắp vẫn chịu sức ép đáng kể trong năm nay.

Thực tế, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cho biết nhiều dự án đầu tư công đang gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu do tổng mức đầu tư và đơn giá chưa theo kịp diễn biến của thị trường.

Theo ông, định mức nhân công trong nhiều dự án hiện chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi doanh nghiệp phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng mỗi ngày công đối với nhiều lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do các địa phương công bố cũng thấp hơn giá mua thực tế khoảng 15-20%. Sự chênh lệch này khiến không ít gói thầu trở nên kém hấp dẫn, thậm chí nhà thầu có nguy cơ thua lỗ nếu trúng thầu.

Dù vậy, triển vọng của ngành được kỳ vọng sẽ cải thiện từ năm 2027. MB Securities dự báo biên lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp xây lắp sẽ ổn định hơn khi đơn giá trúng thầu dần phản ánh đầy đủ chi phí đầu vào.

Đồng thời, việc nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn như cao tốc Bắc – Nam mở rộng bước vào giai đoạn triển khai sẽ giúp các doanh nghiệp duy trì khối lượng công việc và tạo dư địa tăng trưởng trong những năm tới.